van der Vlag, Ruben
(2025)
Van vrije wil tot predestinatie Een geïntegreerde analyse van Joodse bronnen uit de (late) Tweede Tempelperiode en de periode van de Tannaim.
Master thesis, M Religion & Pluralism.
Abstract
Deze scriptie behandelt de volgende drie primaire bronnen in het onderzoek naar verhoudingen tussen
de begrippen de vrije wil enerzijds en het lot, predestinatie (predeterminisme) of voorzienigheid
anderzijds: Flavius Josephus’ verhandelingen over de Joodse scholen, de Qumran-gemeenschapsregel
(1QS) en Mishna pirkei avot III,16. Ondanks dat de focus van de primaire bronnen ligt op verhoudingen
tussen keuzevrijheid of de vrije wil enerzijds en het lot, predestinatie (predeterminisme) of
voorzienigheid anderzijds kunnen ook de laatste drie begrippen een onderlinge interactie met elkaar
hebben; hierbij leggen diverse primaire bronnen de nadruk op een ander verband: Josephus behandelt
een combinatie van zowel keuzevrijheid, voorzienigheid, predestinatie maar toch vooral het lot. De
gemeenschapsregel van Qumran richt zich met name op elementen als verantwoordelijkheid,
predeterminisme en predestinatie terwijl de rabbijnen uit de periode van de Tannaim veelal verbanden
uitlichten betrekking hebbend op keuzevrijheid, verantwoordelijkheid en voorzienigheid. Uiteraard
verschilt de mate waarin deze concepten met elkaar in verband worden gebracht in de verscheidene
primaire bronnen maar toch lijkt elk begrip in elke bron minstens tot op zekere hoogte naar voren te
komen. Middels Josephus worden de Joodse scholen uitgelicht alsmede hun opvattingen over
keuzevrijheid, predestinatie, voorzienigheid en het lot terwijl Josephus zelf ook een persoonlijke
beschouwing geeft over verbanden tussen deze begrippen en de verwoesting van de tempel in
Jeruzalem (70 n. Chr.) speelt hierin een illustratieve rol. De gemeenschapsregel kan het best gezien
worden in het licht van de naleving van het verbond dat is gesloten door de uitverkiezing van Israël op
de berg Sinaï waarbij de wetten van Mozes en alles wat er door de profeten gesproken is leidend zijn.
De boodschap van de gemeenschapsregel draagt een erg predeterministische toon in zich mee want
het staat vast dat alleen degenen die aan het verbond van Qumran toebehoren (de zonen van het licht)
gered zullen worden en dat de grotere groep die niet aan het verbond van Qumran toebehoren (de
zonen van de duisternis) verdoemd zullen worden. Toch zal ook blijken dat de verantwoordelijkheid
voor Israël onderdeel is van de uitverkiezing. Tot slot behandelen de rabbijnen uit de periode van de
Tannaim de meest uiteenlopende uitspraken en dialogen welke worden gevat in zogeheten dicta’s
waaraan voornamelijk verhoudingen tussen keuzevrijheid, verantwoordelijkheid en voorzienigheid ten
grondslag liggen en waarvan Mishna pirkei avot III,16 de fundering vormt.
| Type: |
Thesis
(Master)
|
| Supervisors (RUG): |
| Supervisor | E-mail | Tutor organization | Tutor email |
|---|
| Bakker, A.F. | | Faculteit GGW, Faculteit Godgeleerdheid en Godsdienstwetenschap | a.f.bakker@rug.nl | | Fowler, K.A. | | Faculteit GGW, Faculteit Religie, Cultuur en Maatschappij | k.a.fowler@rug.nl |
|
| Degree programme: |
M Religion & Pluralism |
| Academic year: |
2024-2025 |
| Date of delivery: |
03 Feb 2026 10:49 |
| Last modified: |
03 Feb 2026 10:49 |
| URI: |
https://rcs.studenttheses.ub.rug.nl/id/eprint/881 |
Actions (requires login)
 |
View Item |
